Kultegin Inscription Monument

The monument is dedicated to Kultegin, a legendary military commander of the Second Turkic Khaganate, and is closely associated with his brother Bilge Khagan. Together, these inscriptions record the political history, state formation, and military achievements of the Turkic Empire.

The memorial complex originally covered an area of about 67 meters in length and 29 meters in width, surrounded by a brick wall approximately 1 meter thick and an outer moat. At its center stood the inscribed stone steles, carved with detailed Old Turkic runic text.

The inscriptions describe Kultegin’s life and achievements, including:

• His early involvement in state affairs from the age of 16
• Military campaigns against various tribes and states, expanding and defending the Turkic Khaganate
• His role in strengthening the state, protecting the people, and establishing unity

The text also reflects deep political philosophy, emphasizing leadership, unity, and the importance of a strong centralized state.

A unique historical detail is that the back side of the stele contains Chinese characters (Tang dynasty script), believed to be related to diplomatic correspondence and mourning messages after Kültegin’s death, reflecting the complex relationship between the Turkic Khaganate and the Tang dynasty.

Archaeological excavations conducted between 1997 and 2007 uncovered more than 4,000 artifacts, including gold, silver, and precious stone objects. Many of these are now preserved in the Khoshoo Tsaidam Museum, along with reconstructed burial artifacts such as a golden crown and silver deer ornaments.

Some of the statues at the site are headless, which is believed to be the result of later historical conflicts and changes in ruling powers.

TRAVEL TIPS

Location: Khashaat soum, Arkhangai Province, Mongolia
Distance: About 47 km from Kharkhorin on a paved road
UNESCO status: Part of the Orkhon Valley Cultural Landscape (since 2004)
Visitor note: Photography inside the museum may be restricted, so permission is required.

Тахилын цогцолборын урт нь 67 метр, өргөн нь 29 метр талбай бүхий 1 метр зузаан тоосгон хэрэмтэй, түүний гадуур шуудуугаар хүрээлэгдсэн байжээ. Гэрэлт хөшөөний агуулга нь Түрэг улс төр улсаа хэрхэн байгуулсан, Күлтегин 16 настайгаасаа улсын хэрэгт оролцож ямар овог аймаг, улс орныг байлдан эзэлсэн, өдөр шөнийг үл хайхран төр улсынхаа төлөө хэрхэн зүтгэж нүцгэнийг хувцастай, ядуусыг баян, өнчнийг өнөр болгосон тухай өгүүлжээ. Хөшөөний ар талд Хятад ханз үсэг бичигдсэн байсан нь тухай үеийн Тан улстай харилцаа эв найртай байсан бөгөөд Күлтегин жанжин нас барсанд гашуудсан эмэгнэлийн захидал ирүүлсэн тул түүнийг хөшөөний ар талд Билгэ хаан сийлүүлсэн гэсэн тайлбар байдаг.

    1997–2007 онд "Монгол дахь Түрэгийн үеийн зарим хөшөө дурсгалыг хадгалж хамгаалах, судлах, сэргээн засварлах" төслийн хүрээнд Билгэ хаан, Күлтегин жанжны тахилын онгоныг шинжлэн малтахад алт, мөнгөн эдлэл, эрдэнийн чулуу зэрэг 4000 гаруй эд өлгийн үнэт олдвор нээжээ. Хөшөө Цайдам музейд Билгэ хааны онго, тахилга, болон малтлагаас илрүүлсэн хааны эрдэнийн шувуу зуусан дүрс бүхий цул алтан титэм, алтан эдлэл, ээмэг зүүлт, мөнгөн буга зэргийг байрлуулжээ. Музейд байрлах хөшөөнүүд ихэвчлэн толгойгүй байх бөгөөд Түрэгийн дараа оршин тогтнож байсан Уйгурууд хөшөөний толгойг тас цавчиж өөрсдийн эзэрхийлэл тогтсоныг зарлаж байсан гэдэг.

Аялагчдад хэрэгтэй мэдээлэл

• Байршил: Архангай аймаг, Хашаат сум

• Хархорин хүртэлх зай: 47 км (хатуу хучилттай зам)

• Үнэлгээ: 4.5 / 5 

• ЮНЕСКО: 2004 оноос Орхоны хөндийн өвийн нэг хэсэг

• Зөвлөмж: Музейд зураг авахыг хязгаарладаг — зөвшөөрөл авах хэрэгтэй